Kolesterol Nedir?

Kolesterol, sağlıklı yaşamamız için çok amaçlı olarak gerekli bir maddedir. Çünkü günlük yaşantımızda yaşamamıza çoğu zaman yardımcı olmaktadır. Kolesterol yağımsı bir maddeden oluşturmaktadır.  İyi kolesterol ve kötü kolesterol olarak bildiğimiz kolesteroller görevleri farklıdır. Kolesteroller aslında taşıyıcılık görevini görürler. Karaciğerde sentezlenen kanı kalbe taşıyan HDL ve LDL olarak iki grupta toplayabiliriz. HDL eğer düşük ise risk faktörü oluşmaktadır. Çünkü sadece LDL yani kötü kolesterol sorun yapılmamalı bir o kadar HDl nin ide ayarlamak lazım. Eğer HDL 35 mg/dl’nin altında ise Ayeıca Kalp hastalıkları genetik ise mutlaka acil durumda dengelemek gerekir.  LDL yani kötü kolesterol yüksekse durum daha da vahimdir.  Damarlarda yapışkan özelliğine sahip olduğunda kalbe kanı taşırken damarlarda yapışır çünkü kanda çözülmemektedir. Bu durum devamlı olduğunda damar sertliği oluşturur.  Kolesterol, Karaciğerden başlayarak kalp, bağırsak, aslında tüm vücutta vardır. Şunu iyi bilmek gerekir kolesterol seviyesini iyi ayarladığında yani değerler dengede tutuğumuz sürece paniklememiz lazım, çünkü kolesterol yaşantımızda oldukça iyi işlere de yaramaktadır. Başta seks hormonunun faaliyetlerini artırarak seks problemini dengeler. Kolesterol Ayrıca vücutta kendiliğinde kortizon üreterek başta cilt hastalıkları olmak üzere vücudumuzun hormonların dengelemesine yardımcı olmaktadır. Mesela D vitamini sindirilmesine yardımcı olarak safra akımını ayarlamaktadır. Bu kemik, saç tırnak, ve bunlara bağlı tüm rahatsızlıkarın tetiklenmesine izin vermemektedir. Dolayısı ile bünyemizde kolesterol mutlaka dengede bulundurmamız gerekmektedir. Eğer kanda fazla miktarda kolesterol varsa, bu kan damarlarında birikir ve kan damarlarının sertleşmesine, daralmasına (arteriyoskleroz) yol açar. Arteriyosklerozda damar duvarında biriken tek madde kolesterol değildir; akyuvarlar, kan pıhtısı, kalsiyum... gibi maddeler de birikir. Toplumda, arteriyoskleroz için damar sertliği, damar kireçlenmesi gibi ifadeler de kullanılmaktadır. Ayrıca diğer kan yağlarınızın da bilinmesi gerekiyor. Çünkü eğer iyi kolesterolünüz yüksekse hafif veya orta düzeydeki kolesterol yükselmelerinde ilaç kullanılmıyor, o kişiler sadece izleniyor. Örneğin iyi kolesterolü 80’in üzerinde olan bir hanım hastada kötü kolesterolün 160 civarında olması (eğer genetik risk yüksek değilse) hoş görülebiliyor. Diğer taraftan sağlığınızın ne durumda olduğu da karar verme de etkili oluyor. Örneğin şeker hastalığınız, hipertansiyonunuz varsa orta derecede kolesterol yükselmeleri bile- hele bir de iyi kolesterolünüz çok azsa- önem kazanabiliyor. Kısacası kolesterol yüksekliğinin ilaçla tedavi edilip edilmemesine karar vermek ciddi bir tecrübe gerektiriyor. Çok sık yapılan bir başka yanlış da en düşük kolesterol değerinin en iyi durum olduğunun sanılması. Kolesterol seviyesinin sıfır olması halinde yaşamınızı sürdürmeniz mümkün olmuyor. Hiç kolesterol olmasaydı insan türü yok olurdu ve biz ölürdük!  Temel’in fıkrasına benzedi ama (!) eğer kolesterol olmasaydı erkekler testesteron, kadınlar da östrojen hormonlarını üretemez ve bir sonraki kuşak meydana getirilemezdi. Diğer taraftan kolesterolün aşırı düşmesi de bazı sağlık problemlerine yol açabilecek gibi görünüyor.
 

Gerçek Değerler Nelerdir

Eldeki verilere göre sağlıkla ilgili birçok konuda olduğu gibi kolesterol konusunda da makul bir noktada durmak gerekiyor. LDL kolesterolünüz 100 civarında (130’u geçmesin), HDL kolesterolünüz 50–60 civarında (40’ın altına düşmesin), toplam kolesterolünüz 180 civarında (200’ün üzerine çıkmasın) ise pek korkunuz olmasın. Anlatmak istediğim şey şu. Eğer çok yüksek riskli biri değilseniz (kalp krizi geçirmemiş, stend takılmamış, by-pass ameliyatı olmamışsanız, LDL kolesterolünüz çok yüksek, HDL kolesterolünüz çok düşük değilse) kolesterol savaşına doğrudan ilaç kullanarak değil yaşam tarzınızı yeniden şekillendirerek başlayın. Çünkü kolesterole karşı alacağınız önlemlerin çoğu zaten sağlıklı beslenme önlemlerinden farklı bir şey değildir.
Nasıl Önlem Almalıyız

Kolesterol düşürücü ilaçları olur olmaz kullanmayınız. Genetik  risk çok düşük görünüyorsa. Başka bir sağlık sorununuz  da yoksa. LDL kolesterolünüz genellikle 130-140 civarında olması gayet normaldır.. Ama HDL kolesterolünüz 55’in üzerinde ise hemen ilaç kullanmayın. Dikkatli bir beslenme planı uygulayarak LDL kolesterolünüzü   azaltmaya ve sürekli egzersiz yaparak HDL kolesterolünüzü  60’ın üzerine çıkarmaya çalışın. Dikkat edilecek gıdalar; hamburger,sosis ,Pizzayı,  özelikle dondurma dondurulmuş gıdalar,Tereyağını, margarini kullanmamaya çalışın. Zeytinyağını ve zeytinyağlı sebzeleri tercih   edin. Genelde yağ tüketimimi de azaltmaya gidin. Süt ürünlerini asla tam yağlı olarak kullanmayın Yoğurdun, peynirin yağsız veya yarım yağlı olanlarını kullanmayı deneyin.
Kolesterol kanda lipoprotein adı verilen maddelerle taşınır. Aslında kolesterol bebekliğimizden bu yana vücudumuzda bulunan bir maddedir. Gelişme çağında gelişmeye yardımcı olan bazı hormonların yapısına girerek gelişmemize yardımcı olmaktadır. Kanda kolestrolu taşıyan lipoprotein adı verilen iki kolesterol vardır. Bunlar HDL VE LDL Zaralı olan (LDL) damarın 1-2 duvarına lipoprotein taşır Faydalı olan(HDL)tam tersi damarda biriken zararlı kolesterolü yağların dolaşımına taşıyarak parçalanmasına yardımcı olmaktadır. Şimdi Detaylı inceleyelim

LDL (Low Density Lipoprotein)

Kalp hastalıklarındaki rolü LDL'nin kandaki seviyesi ile ateroskleroz, ve dolayısıyla koroner arter hastalığına, inme ve periferal damar hastalıkları ile ilişkilidir. LDL'in taşıdığı kolesterole "kötü" denmesine karşın söz konusu kötülük, bu kolesterolun nereye, nasıl ve ne hızla taşındığıyla ilişkilidir. LDL'de bulunan kolesterol miktarından daha çok bu LDL   (Zararlı Kolesterol)taneciklerinin büyüklükleri ve onların konsantrasyonunun aterosklerozun ilerlemesini etkilediğine dair deliller artmaktadır. En sağlıklı (ve ender) kan profili, küçük LDL'lerin hiç bulunmaması ve az sayıda büyük ebatlı LDL  (Zararlı Kolesterol)taneciklerine bulunmasıdır. Çok sayıda küçük LDL  (Zararlı Kolesterol) taneciklerinin olması, aynı toplam kolesterol konsantrasyonunda ama az sayıda büyük LDL tanecıkleri olmasından çok daha olumsuz sonuçlar doğurur; ateroma büyüme hızı, ateroskleroz ilerlemesi, kalp hastalıklarının ciddiyeti ve ölüm riski daha yüksektir. VLDL, lipoprotein lipaz (LPL) enziminin etkisiyle trigliseritlerini kaybetmek yoluyla kolesterol içerereğini arttırıp sonunda LDL'ye dönüşür. Yüksek LDL  (Zararlı Kolesterol) seviyesinin kalıtsal bir biçimi familial hiperkolesterolemidir Yüksek LDL seviyesi olması haline hiperlipoproteinemia tip II denir

Amerika'da belirlenen bu sınırlar kalp hastalıklarından kaynaklanan ölüm oranını yılda %2-3 azaltmak amacını güder. Araştırmalar, koroner anjiyoplasti veya bay pas ameliyatına kıyasla LDL   (Zararlı Kolesterol)düzeylerinin düşürülmesinin kalp hastalığı ölümlerini engellemekte çok daha etkili olduğunu göstermişlerdir. Aterosklerozlu hastalarda Amerikan sağlık kuruları 70 mg/dL altına (ne kadar altına olması gerektiğini belirtmeden) indirilmesini salık verirler. İlaç yoluyla LDL'nin azaltıldığında kalp hastalığı oranının sıfıra ulaşması için LDL'in 50 mg/dL dolayına indirilmesi gerektiği bulunmuştur. Uzun dönemli topluluk çalışmalarında, çocukken 35 mg/dL LDL düzeyine sahip olan ve ateroskleroza yol açacak beslenme alışkanlıkları olanlar, büyüdüklerinde aterosklerozun ilk aşamasının belirtilerini gösterdiği bulunmuştur. Ancak belirtilen bu araştırmalar LDL  (Zararlı Kolesterol) kolesterolünün kimyasal konsantrasyonuna değindiklerinden bu bulgular yanıltıcı olabilir.

Ölçme yöntemleri

Lipit konsantrasyonları, hastalık sonucu ile ilişkili olduklarından değil, ölçümü kolay ve ucuz oldukları için en yaygınca kullanılan klinik ölçüm yöntemi olmuşlardır. Ancak, daha ayrıntılı ölçümlerin yararlı olduğuna dair bulgular artmaktadır. Özellikle LDL  (Zararlı Kolesterol) tanecik sayısı ve büyüklüğünün, LDL'deki kolesterol konstrasyonuna kıyasla hastalık seyriyle çok daha bağlantılıdırlar. Hatta LDL   (Zararlı Kolesterol)tanecik sayıları göz önüne alındığında, kardiyovasküler sorunlarla ilişkili olan diyabet, obezite, sigara kullanımı gibi başka faktörlerin istatiksel katkıları ortadan kalkar.

HDL (High Density Lipoprotein)

Yüksek yoğunluklu lipoproteinler İngilizce High Density Lipoprotein 'in kısaltması olan HDL olarak da bilinirler. HDL(Faydalı Kolesterol), vücuttaki dokulardan karaciğere kolesterol taşıyan bir lipoprotein sınıfıdır. HDL(Faydalı Kolesterol) arterlerde oluşan ateromalardaki kolesterolü alıp vücuttan atılmak üzere karaciğere taşıdığı için bu lipoproteinde bulunan kolesterol "iyi kolesterol" olarak anılır. (Buna karşın ateromalarda kolesterol birikmesine yol açan LDL'deki kolesterol "kötü kolesterol" olarak adlanır.) HDL(Faydalı Kolesterol) lipoproteinlerin en küçükleridir. Yüksek oranda protein içermelerinden dolayı yoğundurlar. Başlıca apolipoprotein A-I (apoA-I) ve apoA-II proteinlerini içerirler. Bu lipoproteinler karaciğerde fosfolipidler eşliğinde bileşikler olarak sentezlendiğinde madenî para gibi yassı bir görünümleri olur. Bu yeni oluşmuş tanecikler yakınından geçtikleri hücrelerin membranlarından kolesterol molekülleri absorblayabilirler. Plazmada bulunan Lesitin kolesterol Asil Transferaz (İngilizce ''Lecithin Cholesterol Acyl Transferase'', LCAT) adlı enzim bu kolesterolü kolesteril estere dönüştürür. Kolesteril esterler, kolesterolden daha hidrofobik lipitler olduğundan dolayı HDL'in ortasında birikirler ve bu birikmenin sonunda HDL küresel bir biçim alır. HDL (Faydalı Kolesterol)dolaşım sırasında hücrelerde kolesterol absorblamaya devam eder ve büyür. Bu yüzden HDL'nin koruyucu özelliği taşıdığı kolesterol miktarı ile değil, büyük HDL taneciklerinin sayısı ile ilişkilidir. Erkeklerde HDL düzeyleri kadınlardakinden daha düşüktür, ayrıca tanecik sayıları ve içerdikleri kolesterol miktarı da daha azdır. Epidemiyolojik çalışmalarda 60 mg/dL üstünde HDL düzeyinin kardiyovasküler hastalıklara ( koroner arter hastalığı ve akut inme gibi) karşı koruyucu bir etkisi olduğu görülmüştür. Düşük HDL(Faydalı Kolesterol) düzeylerinin ise (erkeklerde 40 mg/dL altında, kadınlarda 50 mg/dL altında) aterosklerotik hastalıklar için pozitif risk faktörüdür. Her HDL taneciği aynı derecede koruyucu değildir. Kolesterol absorblama kapasitesi daha fazla olan büyük HDL (Faydalı Kolesterol) tanecikleri asıl koruyucudurlar ve bunların miktarı ile toplam HDL(Faydalı Kolesterol) arasında bir bağlantı yoktur. Büyük HDL'nin toplam HDL'ye oranının hesaplanabilmesi için eletroforez veya NMR spektroskopisi teknikleri gerekmektedir.